२०८३ जेष्ठ १७, आइतवार

मनपरी शुल्क लिने विद्यालयमाथि कारवाही प्रक्रिया अघि बढाउन निर्देशन

काठमाडौँ । भर्ना तथा अन्य विभिन्न शीर्षकमा विद्यालयहरूले गैरकानुनी रूपमा बढी शुल्क लिएको गुनासो बढेपछि सरकारले अनुगमन र कारबाही प्रक्रिया अघि बढाउन निर्देशन दिएको छ।

शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालयअन्तर्गतको शिक्षा तथा मानव स्रोत विकास केन्द्रले देशभरका शिक्षा विकास तथा समन्वय एकाइलाई परिपत्र जारी गर्दै अवैध शुल्क असुलीबारे तथ्यगत छानबिन गरी आवश्यक कारबाही गर्न भनेको हो।

सानोठिमी, भक्तपुरस्थित केन्द्रको विद्यालय शिक्षा मापदण्ड निर्धारण शाखाबाट जारी निर्देशनमा केही सामुदायिक तथा संस्थागत विद्यालयले नियम विपरीत शुल्क उठाएको विषयमा गम्भीर ध्यानाकर्षण भएको उल्लेख गरिएको छ।

केन्द्रले स्थानीय तहसँग समन्वय गरी प्रभावकारी अनुगमन सञ्चालन गर्न र प्रचलित कानुनअनुसार यस्ता गुनासोको तत्काल सम्बोधन गर्न निर्देशन दिएको जनाएको छ।

नयाँ शैक्षिक सत्र सुरु भएसँगै अभिभावकहरूले विद्यालयहरूले विभिन्न शीर्षकमा अतिरिक्त शुल्क मागेको भन्दै असन्तुष्टि व्यक्त गर्दै आएका छन्। सरकारले यस अवस्थालाई ध्यानमा राखेर निगरानी कडा बनाउने संकेत दिएको छ।

प्रशासनिक सूचनापछि नदी किनारका बस्तीमा सामान सार्ने चटारो

काठमाडौँ । राजधानीका नदी किनार तथा अतिक्रमित क्षेत्रका बस्ती हटाउने प्रशासनिक तयारी तीव्र बनेसँगै प्रभावित क्षेत्रका बासिन्दाले घरायसी सामान सार्न थालेका छन्। शुक्रबारदेखि संरचना हटाउने कार्य सुरु हुने संकेतपछि विभिन्न स्थानमा चहलपहल बढेको हो।

जिल्ला प्रशासन कार्यालयले बुधबार सूचना जारी गर्दै विभिन्न स्थानीय तहअन्तर्गत नदी किनारका सार्वजनिक तथा निजी जग्गा अतिक्रमण गरी बनाइएका सुकुम्वासी तथा जोखिमयुक्त बस्ती खाली गर्न आग्रह गरेको थियो। सम्भावित विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा सार्वजनिक क्षेत्र संरक्षणका लागि यस्तो कदम चालिएको प्रशासनको भनाइ छ।

सूचनापछि कपनको साततले क्षेत्रस्थित धोबी खोला करिडोर आसपासका बासिन्दाले घरभित्रका सामग्री अन्यत्र सार्न थालेका छन्। त्यस्तै शिक्षण अस्पताल पछाडिको गजेन्द्र बस्तीमा पनि घरटहरा खाली गर्ने क्रम तीव्र बनेको देखिएको छ।

प्रशासनले प्रभावित क्षेत्रमा बसोबास गरिरहेकाहरूलाई साँझसम्म संरचना खाली गरी स्थान छाड्न निर्देशन दिएको जनाएको छ। यससँगै बस्ती क्षेत्रमा अन्योल, हतारो र स्थानान्तरणको तयारी एकसाथ देखिएको छ।

सुकुम्वासी संघद्वारा चरणबद्ध आन्दोलन घोषणा, देशव्यापी आमहड्तालसम्म पुग्ने चेतावनी

काठमाडौँ । अखिल नेपाल सुकुम्वासी संघले वैकल्पिक व्यवस्था बिना सुकुम्वासी तथा भूमिहीन बस्तीमा भइरहेको उठिबास कार्य तत्काल रोक्न माग गर्दै आन्दोलनको कार्यक्रम सार्वजनिक गरेको छ। संघले सरकार तथा सम्बन्धित निकायहरूले प्रतिबद्धता पूरा नगरे देशव्यापी आमहड्तालसम्म जाने चेतावनी दिएको हो।

बिहीबार राजधानीमा आयोजित पत्रकार सम्मेलनमार्फत संघले विभिन्न स्थानका बस्तीहरूमा राज्य संयन्त्र प्रयोग गरी डोजर चलाइँदै नागरिकलाई विस्थापित गरिएको आरोप लगाएको छ। वैकल्पिक पुन:स्थापना सुनिश्चित नगरी गरिएको यस्तो कदमले प्रभावित समुदायमा असुरक्षा र तनाव बढाएको संघको भनाइ छ।

आन्दोलनको पहिलो चरणमा भूमिहीन दलित, सुकुम्वासी तथा अव्यवस्थित बसोबासीसँग गरिएका पूर्वप्रतिबद्धता कार्यान्वयन गर्न दबाब दिने र तत्काल विस्थापन रोक्न सम्बन्धित पक्षसँग आग्रह गर्ने कार्यक्रम रहेको संघले जनाएको छ।

दोस्रो चरणअन्तर्गत मेचीदेखि महाकालीसम्म राजमार्ग अवरुद्ध गर्ने तथा सरकारप्रति असन्तुष्टि जनाउँदै देशव्यापी हस्ताक्षर अभियान सञ्चालन गर्ने योजना सार्वजनिक गरिएको छ। सो अभियानमार्फत वर्तमान नेतृत्वलाई फिर्ता बोलाउन दबाब सिर्जना गरिने संघको भनाइ छ।

संघका अध्यक्ष अमर परियारले वैकल्पिक व्यवस्थाबिना नागरिकलाई स्थानान्तरण गर्ने कार्य अस्वीकार्य भएको भन्दै आन्दोलनको बाटो रोज्न बाध्य भएको बताए। उनका अनुसार प्रारम्भिक चरणमा संवाद र आग्रहमार्फत समस्या समाधानको प्रयास गरिनेछ।

उनले माग सुनुवाइ नभएमा चरणबद्ध आन्दोलन विस्तार गर्दै सुकुम्वासी बस्ती तथा मुख्य राजमार्ग केन्द्रित संघर्षसहित देशव्यापी अनिश्चित कालीन आमहड्तालसम्म पुग्ने चेतावनी दिएका छन्।

कक्षा १२ परीक्षा व्यवस्थापनमा लापरवाही भएको भन्दै नेविसंघद्वारा बोर्डको ध्यानाकर्षण

काठमाडौँ । कक्षा १२ को परीक्षाका क्रममा विभिन्न परीक्षा केन्द्रहरूमा देखिएको व्यवस्थापकीय कमजोरी र अनियमितताप्रति आपत्ति जनाउँदै नेपाल विद्यार्थी संघ (नेविसंघ) ले राष्ट्रिय परीक्षा बोर्डको ध्यानाकर्षण गराएको छ। संघले बुधबार बोर्डलाई औपचारिक ध्यानाकर्षण पत्र बुझाएको हो।

नेविसंघका अनुसार चितवनस्थित इन्टरनेशनल कलेज परीक्षा केन्द्रमा नेपाली विषयको परीक्षा समयमै सञ्चालन हुन नसक्नुका साथै उत्तरपुस्तिका समयअगावै संकलन गरिएको घटना गम्भीर प्रकृतिको हो। प्रश्नपत्र वितरणमा ढिलाइ हुँदा परीक्षा सुरु हुन केही मिनेट विलम्ब भए पनि निर्धारित समय पूरा नहुँदै उत्तरपुस्तिका उठाइएको आरोप संघले लगाएको छ।

संघका अनुसार परीक्षा बिहान ८:३१ बजे सुरु भए पनि ११–१३ बजे नै उत्तरपुस्तिका संकलन गरिएको हुँदा विद्यार्थीले पूर्ण समय उपयोग गर्न नपाएको अवस्था सिर्जना भएको छ। यस्तै, यस्ता समस्या भैरहवा, काठमाडौँको बालकुमारी कन्या कलेज तथा नुवाकोटलगायतका अन्य केन्द्रहरूमा पनि देखिएको नेविसंघले जनाएको छ।

नेविसंघले घटनामा संलग्न वा जिम्मेवार व्यक्तिमाथि कारबाही गर्न, प्रभावित विद्यार्थीलाई न्याय सुनिश्चित गर्न तथा परीक्षा व्यवस्थापन प्रणालीमा सुधार गर्न बोर्डसँग माग गरेको छ। साथै, अनुगमन प्रणालीलाई प्रभावकारी बनाउनुपर्नेमा पनि जोड दिएको छ।

विद्यार्थीको भविष्यसँग प्रत्यक्ष सरोकार राख्ने परीक्षा प्रक्रियामा लापरवाही स्वीकार्य नहुने चेतावनी दिँदै नेविसंघले माग सम्बोधन नभए थप सशक्त आन्दोलनमा जाने संकेतसमेत गरेको छ।

सिन्धुली घटनाबारे छानबिन माग गर्दे सभामुखसमक्ष ज्ञापन पत्र

काठमाडौँ । संयुक्त राजनीतिक दलित संघर्ष समितिले सिन्धुलीको खुर्कोटस्थित प्रहरी हिरासतमै श्रीकृष्ण विकको मृत्यु भएको घटनाबारे छानबिनका लागि संसदीय छानबिन समिति गठनको माग गर्दै सभामुख डोलप्रसाद अर्यालसमक्ष ज्ञापन पत्र बुझाएको छ । 

समितिको प्रतिनिधिमण्डलले आज सिंहदरबारस्थित सभामुखको कार्यकक्षमा भेट गरी सिन्धुली घटनाको सत्यतथ्य छानबिन गर्न संसदीय छानबिन समिति गठन गरी पीडितलाई न्यायसहित पीडित परिवारलाई उचित क्षतिपूर्ति, सुरक्षा र दीर्घकालीन जीवन निर्वाहको सुनिश्चितताको पहल गरिदिन माग गरेको हो । 

समितिले घटनामा सरोकारवाला सिन्धुलीका प्रमुख जिल्ला अधिकारी, जिल्ला प्रहरी प्रमुख र इलाका प्रहरी कार्यालय खुर्कोटका प्रमुखलाई तुरुन्त निलम्बन गरी न्यायिक छानबिनको दायरामा ल्याउन पनि माग गरेको छ । जबर्जस्ती करणीको कसुरमा हिरासतमा रहेका विकको यही वैशाख ७ गते झुन्डिएको अवस्थामा रहस्यमय मृत्यु भएको थियो । श्रीकृष्णको मृत्यु आत्महत्या नभई हत्या भएको समितिको आरोप छ । 

सेना र न्यायाधीशसमेत छानबिन दायरामा: सम्पत्ति जाँच आयोगको अधिकार विस्तार

काठमाडौँ । उच्चस्तरीय सम्पत्ति छानबिन आयोगको कार्यक्षेत्र विस्तार गर्दै बहालवाला न्यायाधीश र नेपाली सेनाका पदाधिकारीसमेतलाई आवश्यक परे छानबिनको दायरामा ल्याउने व्यवस्था गरिएको छ। संशोधित कार्यसम्पादन सर्त (टीओआर) अनुसार उजुरी परेमा यसअघि नसमेटिएका पदाधिकारी तथा व्यक्तिमाथि पनि आयोगले अनुसन्धान गर्न सक्नेछ।

मन्त्रिपरिषद्ले वैशाख २ गते सर्वोच्च अदालतका पूर्वन्यायाधीश राजेन्द्रकुमार भण्डारीको अध्यक्षतामा गठन गरेको आयोगको टीओआर परिमार्जन गरी राजपत्रको अतिरिक्तांशमार्फत सार्वजनिक गरिएको हो। आयोगमा पूर्वन्यायाधीश पुरुषोत्तम पराजुली र चण्डीराज ढकाल, नेपाल प्रहरीका पूर्वनायव महानिरीक्षक गणेश केसी तथा चार्टर्ड एकाउन्टेन्ट प्रकाश लम्साल सदस्य रहेका छन्।

संशोधनमार्फत निजामती सेवाका नायव सुब्बा वा सो सरहका पदमा कार्यालय प्रमुख भई काम गरिसकेकाहरूलाई पनि छानबिनको दायरामा समेटिएको छ। यसअघि ‘निजामती सेवा’मा सीमित रहेको व्यवस्था विस्तार गरी संसद् सेवा, स्वास्थ्य सेवा र मानवअधिकार सेवासमेत समावेश गरिएको छ।

नयाँ व्यवस्था अनुसार आयोगले सार्वजनिक सूचना जारी गरी उजुरी आह्वान गर्न सक्नेछ। उजुरी दिने व्यक्तिले आफ्नो ठेगाना र सम्पर्क नम्बर खुलाउनुपर्ने तर विवरण गोप्य राखिने व्यवस्था गरिएको छ। आयोगले कुनै पनि पदाधिकारी वा सार्वजनिक पद धारण गरेका व्यक्तिको अनुसन्धान ४५ दिनभित्र सम्पन्न गर्नुपर्ने समयसीमा तोकिएको छ। छानबिनबाट तयार भएका प्रतिवेदन मुख्यसचिवमार्फत नेपाल सरकारसमक्ष पेस गरिने व्यवस्था गरिएको छ।

साथै, आयोगलाई आवश्यकता र औचित्यका आधारमा जुनसुकै बेला विघटन गर्न सक्ने प्रावधान पनि समेटिएको छ। आयोग विघटन वा कार्यकाल समाप्त हुँदा वा प्रतिवेदन पेस भइसकेपछि सम्बन्धित कागजात अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगमा हस्तान्तरण गरिनेछ।

प्रकाशित सूचनाअनुसार आयोगका अध्यक्षलाई राज्यमन्त्री सरह र सदस्यहरूलाई सहायक मन्त्रीसरह सेवा–सुविधा प्रदान गरिनेछ। अध्यक्ष र सदस्यहरूले सात दिनभित्र आफ्नो सम्पत्ति विवरण प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद् कार्यालयमा बुझाउनुपर्ने र उक्त विवरण सार्वजनिक गर्ने व्यवस्था भए पनि हालसम्म प्रकाशन गरिएको छैन।

संशोधित टीओआरले आयोगको कार्यक्षेत्र फराकिलो बनाउँदै विभिन्न सेवा समूह र उच्च पदाधिकारीसमेतलाई अनुसन्धानको दायरामा ल्याएको छ। यसले सार्वजनिक पदमा रहेका व्यक्तिहरूको सम्पत्ति पारदर्शिता र जवाफदेहितासँग सम्बन्धित विषयमा प्रभाव पार्ने अपेक्षा गरिएको छ।

सुकुम्वासी बस्ती व्यवस्थापनमा राज्यको कदमलाई व्यवस्थित पुन:स्थापनासँग जोड्नुपर्ने बाबुराम भट्टराईको सुझाव

काठमाडौँ । पूर्वप्रधानमन्त्री डा. बाबुराम भट्टराईले हालै सरकारी डोजर परिचालन गरिएको सुकुम्वासी बस्तीको स्थलगत अवलोकन गर्दै समस्या समाधानका नाममा अपनाइएका उपायहरूलाई व्यवस्थित पुन:स्थापनासँग जोडेर अघि बढाउनुपर्ने बताएका छन्।

बस्तीमा पुगेपछि सञ्चारकर्मीहरूसँग कुरा गर्दै भट्टराईले राज्यले गरिब तथा श्रमिक वर्गको दीर्घकालीन समाधानका लागि पहल गरिरहेको विश्वास व्यक्त गरेका छन्। उनले राम्रो उद्देश्यले गरिएका कामलाई समर्थन गर्नुपर्ने र कमजोरी देखिएमा त्यसलाई सच्याउन सुझाव दिनुपर्ने धारणा राखेका छन्।

उनका अनुसार सुकुम्वासी समस्या केवल हटाउने विषय नभई वैज्ञानिक योजना अनुसार पुन:स्थापनाको व्यवस्थासँग सम्बन्धित विषय हो। यस क्रममा वास्तविक भूमिहीन नागरिक र अनधिकृत रूपमा जग्गा कब्जा गर्ने प्रवृत्तिबीच स्पष्ट भिन्नता छुट्याउन आवश्यक रहेको उनले बताए।

भट्टराईले यसअघि गरिएका सर्वेक्षण र तथ्यांकलाई आधार मानेर व्यवस्थापन प्रक्रिया अघि बढाउनुपर्नेमा जोड दिए। उनले राज्यको भूमिकालाई दण्डात्मक नभई योजनाबद्ध र मानवीय दृष्टिकोणबाट अघि बढाउनुपर्ने सुझावसमेत दिए।

त्यसैगरी प्रधानमन्त्री वालेन्द्र शाह (बालेन) नेतृत्वको कार्यशैलीबारे टिप्पणी गर्दै उनले इन्जिनियरिङ पृष्ठभूमि भएकाले योजनाबद्ध सोचसहित नै निर्णय गरिएको हुनसक्ने विश्वास व्यक्त गरेका छन्।

मधेसको खानेपानी संकट समाधानमा संसदीय समितिको जोड

काठमाडौँ । राष्ट्रिय सभा अन्तर्गतको विकास, आर्थिक मामिला तथा सुशासन समितिले मधेस प्रदेशमा देखिएको खानेपानी, सरसफाइ तथा स्वच्छतासम्बन्धी समस्या तत्काल समाधान गर्न सरकारसँग आग्रह गरेको छ ।

समितिले आज गरेको अध्ययन प्रतिवेदनमाथिको छलफलमा समिति सभापतिका कृष्णप्रसाद पौडेलले मधेसमा बढ्दो खानेपानी अभाव, कमजोर सरसफाइ अवस्था र समन्वय अभावप्रति गम्भीर चिन्ता व्यक्त गरे । 

समिति सदस्य कमला पन्थले समयमै समस्या समाधानतर्फ ध्यान नदिँदा अवस्था झन् जटिल बन्दै गएको बताइन्। “डिप बोरिङ सुक्खाका कारण प्रभावकारी हुन सकेका छैनन्, अधुरा आयोजना तत्काल पूरा गर्नुपर्छ,” उनले भनिन्, “मधेसका बासिन्दाले स्वच्छ खानेपानी कहिले पाउँछन् भन्ने प्रश्न गम्भीर बनेको छ ।”

समितिका अर्का सदस्य रेखाकुमारी झाले स्थलगत वास्तविकता बुझेर योजना बनाइनुपर्नेमा जोड दिँदै हाल सञ्चालनमा रहेका आयोजना प्रभावकारी नभएको बताइन्। समिति सदस्य सम्झना देवकोटाले कानुनी जटिलता हटाउन र संघ, प्रदेश तथा स्थानीय तहबीच समन्वय अभिवृद्धि गर्न आवश्यक रहेको उल्लेख गरिन् । उनका अनुसार जनतालाई सरसफाइप्रति जागरूक बनाउने कार्यक्रम पनि सँगसँगै सञ्चालन हुनुपर्छ । 

सीमा क्षेत्रको भन्सार नीतिप्रति गगन थापाको आपत्ति, पुनरावलोकनको माग

काठमाडौँ । नेपाली काँग्रेसका सभापति गगनकुमार थापाले एक सय रुपैयाँभन्दा बढी मूल्यका वस्तुमा भन्सार लागू गर्ने सरकारी व्यवस्थालाई अव्यवहारिक भन्दै तत्काल पुनर्विचार गर्नुपर्ने बताएका छन्। उनले सीमा क्षेत्रका नागरिकको दैनिक जीवनमा यस नीतिले प्रत्यक्ष कठिनाइ सिर्जना गरेको दाबी गरेका हुन्।

सर्लाहीस्थित सीमावर्ती क्षेत्र मधुवनीको अवलोकनपछि सामाजिक सञ्जालमार्फत प्रतिक्रिया दिँदै थापाले स्थानीय नागरिकसँगको भेटघाटपछि आफू गम्भीर चिन्तासहित फर्किएको उल्लेख गरेका छन्। उनका अनुसार हाल लागू गर्न खोजिएको भन्सार सम्बन्धी प्रावधानले सीमा क्षेत्रमा आवतजावत गर्ने सर्वसाधारणलाई अनावश्यक झन्झट थपेको छ।

थापाले दैनिक मजदुरीका लागि भारत जाने-आउने नागरिक सामान्य वस्तु लिएर फर्किँदा समेत लामो समय सीमामा रोकिनुपर्ने अवस्था आएको उदाहरण दिएका छन्। यसले नागरिकको सम्मानमा समेत असर परेको भन्दै उनले एक स्थानीय महिलाको भनाइ उद्धृत गर्दै पहिले सहज रूपमा हुने आवागमन अहिले डरका बीचमा हुने अवस्था बनेको बताएका छन्।

उनका अनुसार यो व्यवस्था नयाँ नभई विगतदेखि नै कानुनी रूपमा रहे पनि यसलाई व्यवहारमा लागू नगर्ने अभ्यास रहेको थियो। उनले विगतका सरकारहरू, साथै आफ्नै पार्टी नेतृत्वको समयमा समेत यसको पूर्ण कार्यान्वयन नगरेको स्वीकार गर्दै समयमै सुधार गर्न नसक्नु कमजोरी भएको टिप्पणी गरेका छन्।

वर्षापछि वायुको गुणस्तरमा सुधार

काठमाडौँ । गत साता तीव्र रूपमा वृद्धि भएको काठमाडौँ उपत्यकाको वायुको गुणस्तरमा सुधार आएको छ । सुक्खा मौसम र वन डढेलोका कारण बढेको प्रदूषण वर्षासँगै  क्रमशः घट्न थालेको हो । 

एयर क्वालिटी इन्डेक्स (एक्युआई) का अनुसार गत साता वायु गुणस्तर सूचकांक बढेर २४७ पुगेको थियो । उक्त स्तर ‘धेरै अस्वस्थ’ श्रेणीमा पर्ने भएकाले सर्वसाधारणको स्वास्थ्यमा गम्भीर असर पर्ने भन्दै विज्ञहरूले चिन्ता व्यक्त गरेका थिए । आज भने प्रदूषण घटेर एक्युआइ ७९ पुगेको छ । जुन ‘अस्वस्थ’ श्रेणीमा पर्दछ । गत साता काठमाडौँ विश्वको पहिलो प्रदूषित सहरका रूपमा सूचीकृत भएकामा आज भने २६औँ स्थानमा सूचीकृत भएको एक्युआइको तथ्यांकमा उल्लेख छ । 

एक्युआइको मापदण्डअनुसार ०-५० सम्म ‘राम्रो’, ५१-१०० ‘मध्यम’, १०१-१५० ‘अस्वस्थ’, १५१-२०० ‘सबैका लागि अस्वस्थ’, २०१-३०० ‘धेरै अस्वस्थ’ र ३०० भन्दामाथि ‘अत्यन्त खतरनाक’ मानिन्छ । वातावरण विभागका महानिर्देशक ज्ञानराज सुवेदीले पछिल्लो समय पर्याप्त वर्षासहित हुरी चलेकाले वायुप्रदूषण नियन्त्रण भएको बताए। 

“लामो समयसम्म वर्षा नहुँदा धुलो र धुवाँ वायुमण्डलमा थुप्रिने, वन डढेलो बढ्ने र त्यसबाट निस्किएको धुवाँ उपत्यकामा जम्ने अवस्थाले प्रदूषण उच्च हुन्छ”, उनले भने, “साथै छिमेकी मुलुक भारतबाट आउने प्रदूषित हावाले पनि काठमाडौँको वायु गुणस्तरमा असर पार्ने गरेको छ ।”

प्रदूषण नियन्त्रणका लागि सम्बन्धित निकायले दिगो तथा वातावरणमैत्री विकासका उपाय प्रभावकारी रूपमा कार्यान्वयन गर्नुपर्नेमा उनले जोड दिए ।